Liczba i rozmieszczenie ludności polskiej na części Kresów obecnie w granicach Ukrainy

Posted: Czerwiec 16, 2011 in Kresy

Przed I wojną światową Kresy południowo wschodnie znajdowały się w rękach dwóch państw – Austrii i Rosji.

Ludność polska na Kresach południowo-wschodnich poniosła duże straty, w wyniku działań wojennych I wojny św., a zwłaszcza w wyniku działań bolszewików – m. in. konfiskat dóbr ziemskich na terenach należących do ZSRR.

Po I wojnie światowej część ziem znalazła się w granicach Polski, a część stanowiła Ukraińską SRS.

Na obszarze należącym w okresie międzywojennym do Rzeczypospolitej osoby narodowości polskiej były stosunkowo bardziej rozproszone niż na analogicznych obszarach należących obecnie do Białorusi i Ukrainy. Można przyjąć, że rozmieszczenie narodowościowe miało układ równoleżnikowy. Województwo wołyńskie miało charakter etnicznie ukraiński. Polacy stanowili tam ziemiaństwo i mieszkańców miast. Według spisu z 1931 r. było ich ok. 350 tys. (15%).

Środkowa i wschodnia (zachodnia jest w granicach Polski) część województwa lwowskiego i województwo tarnopolskie (zachodnie Podole) była zamieszkała przez większą procentowo i bezwzględnie liczbę ludności polskiej w porównaniu z wołyńskim.  Do języka polskiego jako ojczystego przyznawała się w badaniach z 1931 r.  prawie połowa mieszkańców tego obszaru, ponad 1/3 mieszkańców była rzymskimi katolikami (języka polskiego używali liczni Żydzi).  Najwięcej Polaków było we Lwowie (63% używających j. polskiego, 11% j. ukraińskiego), Tarnopolu, Trembowli i Skałacie. Relatywnie mniej ludności polskiej było w powiatach leżących na zachodzie, w pobliżu granicy z obecną Polską.

Przyjmując jako narodowościowe kryterium wyznaniowe, na omawianym obszarze mieszkało 3,1 mln mieszkańców, w tym 1,1 mln Polaków wyznania rzymskokatolickiego (35% ludności).  Ukraińców było około 55%. Ludność polska cechowała się wyższym poziomem wykształcenia i zamożnością.

Województwo stanisławowskie miało podobny charakter jak wołyńskie. Polaków było ok. 250 tys. (ok. 15%).  Najwięcej było ich w Stanisławowie, Kołomyji i Tłumaczu (język polski ok 50% ludności, wyznanie r-k 20-30%).

Na całym obszarze 4 województw należącym obecnie do Ukrainy mieszkało około roku 1931 7 mln osób. Z tego 3,9 mln deklarowało j. rusiński, 2,2 mln j. polski. Natomiast wyznania rz-katolickiego było 1,7 mln osób. Uwzględniając czynniki językowy, wyznaniowy, ludność białoruską, procesy społeczne można przyjąć, że Polaków było 1,8 mln (25%) a Ukraińców 4,35 mln (62%).

Natomiast w Ukraińskiej SRS według spisu z 1926 r. na 29 mln mieszkańców Polaków było 476 tys.

II wojna światowa przyniosła straty ludnościowe w wyniku działań wojennych, mordy ukraińskich nacjonalistów na Polakach, utratę tych ziem po decyzjach w Jałcie, ucieczkę Polaków do Polski, procesy depolonizacyjne.

Rezultatem tego jest prawie całkowity zanik ludności polskiej na byłych polskich obszarach należących obecnie do Ukrainy.

Spis ludności z 1959 r. Wykazał na terytorium całej Ukraińskiej SRS łącznie z obszarami zabranymi Polsce nieco ponad 363 tys. ludności polskiej, gdzie w 1939 r. było jej 2,5 mln.

W województwach, które przed wojną należały do Polski i zamieszkiwało je w 1931 r.ok 1, 8 mln ludności polskiej, w 1959 r. zamieszkiwało je 97 tys. Polaków. Udział Ukraińców wzrósł z 62% do 92%.

Należy zaznaczyć, że rozpatrując terytorium całej Ukrainy, to najwięcej Polaków ostało się na terenach między Zbruczem a Dnieprem, czyli na ziemiach, które leżały na wschód od granic II RP. Łącznie według danych z 1959 r. zamieszkiwało te ziemie ponad 250 tys. Polaków, najwięcej w obwodzie żytomierskim (ponad 100 tys.) i chmielnickim (70 tys.).  Z tego tylko część posługiwała się językiem polskim…

Z biegiem lat postępował proces ukrainizacji, najpierw przestawano używać języka polskiego publicznie, potem w domach. Młodzi wchodzą w mieszane związki małżeńskie. Kolejne generacje mają coraz rzadziej świadomość polskiej narodowości.

W 1989 r. narodowość polską deklarowało już tylko 219 tys. mieszkańców Ukrainy, z czego tylko 27 tys. uznawało język polski za ojczysty. Tylko w obwodzie lwowskim znany i używany jest język polski. Za Zbruczem język polski zanikł.

W obwodzie lwowskim mieszkało w 1989 r. 26,9 tys. Polaków (12,8 używa j. polskiego), w tarnopolskim 6,7 tys., żytomierskim 69,4 tys. i chmielnickim 36,7 tys.

We Lwowie w 1989 r. na 645 tys. mieszkańców Polaków jest około 10 tys. (1,2%). Dawniejsze polskie miasto jest obecnie jednym z najbardziej ukraińskich (79,6%) miast na Ukrainie.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s